روزى دشمن تو گردد ، و در دشمنى با دشمن نيز مدارا كن ، زيرا شايد روزى دوست تو گردد . » « 1 » شايد سفارش به اعتماد نكردن فراوان و احتياط در دوستى در وهله نخست ناخوشايند به نظر رسد و دوستى همراه با محافظه‌كارى داوم ناپذير جلوه كند ؛ اما هنگامى كه به دگرديسى ياران امام عليه السّلام و شكافتگى رابطه‌هاى برادرانه بنگريم ، درك اين واقعيت برايمان آسان خواهد شد . گويا همين بىوفايىها است كه امام عليه السّلام را به چنين باورى رسانده است ؛ به ويژه آن كه سفارش‌هاى او در حق دوستى و محبت به اطرافيان فراوان هستند . او در جايى ديگر فرمود : « وفادارى با خيانتكاران نزد خدا نوعى خيانت ، و خيانت به خيانتكاران نزد خدا وفادارى است . » « 2 » چنين سخن قاطعى هنگامى از امام عليه السّلام صادر شد كه با خيانت و فروگذارى دوستان مواجه گشت . ح ) امام على عليه السّلام به ميانه‌روى در دوستى و دشمنى فرا مىخواند كه در راستاى سفارش‌هاى او به رعايت اعتدال و دورى از شتابزدگى است . هيچ عبارتى در نكوهش تندمزاجى گوياتر از سخن او نيست : « تندخويى بىمورد نوعى ديوانگى است ؛ زيرا كه تندخو پشيمان مىشود ، و اگر پشيمان نشد ، پس ديوانگى او پايدار است . » « 3 » و در جايى ديگر : « راست و چپ هر دو گمراه كننده‌اند و راه مستقيم ، راه ميانه است . » « 4 » همچنين امام عليه السّلام هشدار

--> ( 1 ) . « أحبب حبيبك هونا ما عسى أن يكون بغيضك يوما ما ، و أبغض بغيضك هونا ما عسى أن يكون حبيبك يوما ما » نهج‌البلاغه : قصار 268 . ( 2 ) . « الوفاء لأهل الغدر غدر عند اللّه و الغدر بأهل الغدر وفاء عند اللّه » نهج‌البلاغه : قصار 258 . ( 3 ) . « الحدّة ضرب من الجنون لأنّ صاحبها يندم فإن لم يندم فجنونه مستحكم » نهج‌البلاغه : قصار 254 . ( 4 ) . « اليمين و الشّمال مظلّة و الطريق الوسطى هى الجادّة » نهج‌البلاغه : خطبه 16 .